Kultura

Kultura

Dobrodošli u Nikšić,

Grad otvorenog srca, snažnog duha i tople duše.Grad sa osmjehom dječaka, mudrošću starca i momačke snage.

Davno utemeljen, više puta  rušen i  opet podizan. Od nastanka do naših vremena ljudi su mu se vraćali, iznova ga gradili i branili. Bio je rimski , turski, slovenski, ali uvijek svoj, prepoznatljiv po crnogorskom duhu i umu. Dugo je bio tvrdjava na prometnom putu i granici. I zato mu je istorija kao nijednom drugom kraju ostavila brojne datume, ljude i dogadjaje za pamćenje i sjećanje. Nastao je na ruševinama antičkog drevnog grada Anderve, kasnije Anagastum, srednjovjekovni Onogošt, današnji Nikšić, kroz svoju viševjekovnu, burnu  istoriju igrao je vrlo važnu ulogu privrednog, kulturnog i administrativnog sjedišta Crne Gore, gdje je bilo važno raskršće puteva koji su iz primorja vodili ka unutrašnjosti balkanskog poluostrva.

Sadašnje ime Nikšić nosi  oko 300 godina, a svoju ukupnu fizionomiju modifikuje od oslobođenja od Turaka 1877. godine kada se ubrzano mijenja i razvija u privredni i kulturni centar u kome se počinje osjećati novi impuls i novi duh.  Nekadašnja turska palanka počinje da dobija obilježja modernog grada. U tom periodu uslijedio je nagli privredni, društveni i kulturno-prosvjetni razvoj. Osniva se prva čitaonica, pjevačko društvo, prva potpuna osnovna škola, štampaju se prve novine. Ali, pravi prosperitet u svim oblastima života i rada Nikšić doživljava nakon drugog svjetskog rata. Tada je uslijedila nagla industrijalizacija, podignut je metalurški kombinat “Željezara”, rekonstruisani Rudnici boksita i fabrika piva “Trebjesa”, osnovana “Elektroprivreda”, otvoreno preduzeće za drvopreradu “Javorak”. Uporedo sa industrijskim razvojem tekao je i razvoj ostalih privrednih oblasti: ugostiteljstva, turizma, građevinarstva, saobraćaja.

Današnji Nikšić obuhvata centralni i zapadni dio Crne Gore, sa površinom od 2.065 km2, odnosno 15% teritorije Crne Gore. Nalazi se na nadmorskoj visini od 630m. Ima 72.000 stanovnika i predstavlja sponu između crnogorskog primorja i nadaleko poznatih ljepota planine Durmitor i njene okoline. Odlična saobraćajna povezanost daje  mogućnost da se iz Nikšića veoma brzo dođe do crnogorskog primorja, ali i do planinskih skijališta. Odlična putna infrastruktura, željeznički saobraćaj i aerodrom Kapino polje čine  ga tranzicionim centrom Crne Gore. Sa svim ovim karakteristikama Nikšić predstavlja pravu turističku riznicu, sa bogatstvom u vidu prirodnih, antropogenih i društvenih resursa. Arheološko nalazište Crvena stijena, ostaci rimskog nasljeđa, Stećci, stari grad, mostovi iz različitih epoha, dvorac, crkve, prirodna i vještačka jezera, rijeke, zimska izletišta, estavele, raznovrsna flora i fauna, daju Nikšiću mogućnost da postane grad ambijentalnog turizma.

 Trebjesa je mjesto koje nikšićani posebno vole. Ovo je raj za zaljubljene, staza zdravlja za sportiste i rekreativce, kutak za penzionere, pluća-našeg grada. Ovdje na vrhu brda nalazi se hotel, koji pored ugostiteljskog karaktera, predstavlja i vidikovac sa kojeg se pruža najljepši pogled. Hotel je sagrađen sedamdesetih godina prošlog vijeka i djelo je poznatog arhitekte Slobodana Vukajlovića. Njegova spoljašnost simbolizuje pticu zamahnutih krila, a o njegovoj ljepoti dovoljno govori činjenica da je italijanski industrijalac Đuzepe Kalabreze nakon prve posjete motelu poželio da isti takav objekat krasi i italijansku obalu. Tako je naš arhitekta  projektovao i hotel “Grota Redjina” u mjestu Tora  a mare kod Barija. Kompleks park-šume Trebjesa oduvijek je imao veliki značaj, pa je čak nakon oslobođenja Nikšića od Turaka, na zahtjev knjaza Nikole Petrovića, 1878. godine donesena odluka da se Trebjesa proglasi državnim zabranom. Iako je posle toga, ova šuma dva puta bila potpuno uništena, u prvom i drugom svjetskom ratu, po završetku ratova bila je obnovljena. Trebjesa i danas predstavlja zaštićeni prostor i najljepši dio parkovske površine u Nikšiću, sa brojnim edemičnim vrstama bilja. Kroz šumu je urađena mountain staza, duga 5 km, pogodna za rekreativce, ali i za takmičenja. U podnožju brda urađeni su teniski tereni i trim centar. I zaista park-šuma Trebjesa za Nikšićane i njihove goste predstavlja pravo zeleno ostrvo u centru grada.

Kroz prelijepi park stiže se do Dvorca kralja Nikole, koji spada u najvrijednije kulturno nasleđe Nikšića i Crne Gore. Ova  reprezentativna građevina podignuta je za potrebe crnogorskog dvora. Vizija kralja Nikole bila je da Nikšić ima reprezentativne građevine Sabornu crkvu, dvor, velike parkovske površine i zabran Trebjesa. Dvorac, renesansnog stila, projektovao je dr Josip Slade, sa kvadratnom osnovom u sredini, sa kojom se oformljuje atrijum. Glavni građevinari bili su italijanski majstori. Lice dvora okrenuto je prema zapadu i čine ga dva reda arkada, po 11 stubova. Sa strane su 2 krila dvora. Dvorac je jedno vrijeme poslije Prvog svjetskog rata bio osnovna škola, a potom gimnazija, sve do 1957. godine, već više godina u ovom zdanju su Zavičajni muzej, Gradska biblioteka, Galerija i Arhiv. Muzej je zavičajno- komplesnog tipa. Njegova posebna vrijednost je arheološka zbirka sa praistoriojskog lokaliteta Crvena stijena. Ti eksponati odnose se na period izmedju 180.000 godine i prvog milenijuma p.n.e. Osim ove, tu su i zbirke koje se odnose na antiku, srednji vijek, oslobodilačke ratove, a tu je i etnološka zbirka.

 Odmah pored dvorca, tu na Petrovoj glavici podignuta je Saborna crkva, posvećena svetom Vasiliju Ostroškom. Ova veličanstvena, sakralna građevina dominira panoramom Nikšića. Novac za njenu gradnju, koja je počela 1845. godine, prikupljen je u crkvama i manastirima u Rusiji i drugim slovenskim zemljama. Na zahtjev knjaza Nikole, ruski sinod odredio je istaknutog inženjera Mihaila Mihailoviča Preobraženskog da izradi plan hrama u Nikšiću. Radili su ga brojni neimari iz Boke, Korčule, Italije. Glavni radovi su završeni 1899.godine, a unutrašnjost crkve opremljena je fascinantnim nakitom, od kojih je neke poklonila kraljica Jelena, kćerka knjaza Nikole. Predmeti su rađeni od kristala i pozlaćene bronze, a poticali su iz starog kraljevskog dvora u kaseti, u okolini Napulja-dvorca kralja Karla IV burbonskog, nazvanog Napuljski Versaj. Pet zvona livenih u Italiji, poklonio je srpski kralj Petar Karađorđević. Svečano osvjećenje Saborne crkve izvršeno je  15. avgusta 1900. godine uz prisistvo knjaza Nikole, brojnih gostiju i 20.000 građana.

U neposrednoj blizini Saborne crkve nalazi se gradsko groblje u kome se nalazi najstarija crkva u Nikšiću, Crkva Svetog Petra i Pavla. Crkva je mala i više puta je dograđivana, a vrijedne freske u crkvi sačuvane su  u oltarskoj apsidi . Zidno slikarstvo ovog hrama spada u onaj živopis za koji se može reći da je jedan od poslednjih koji je nastao u vizantijskim tradicijama.

Kažu da je grad bez mostova, kao čovjek bez korijena. E pa naš grad obiluje mostovima i to iz različitih epoha. Jedan od najljepših kamenih mostova na ovom području je svakako Carev most. Izgrađen je kao dio kolskog puta Podgorica-Nikšić. Za izgradnju mosta bio je angažovan veliki broj majstora, ali i vojnika. Rađen je od tesanog kamena i dug je 263 m, a visok 12 m. Podignut je na svodovima koje čine 18 okana. Gradnja mosta trajala je 6 mjeseci. Knjaz Nikola je u poetski intoniranom govoru na otvaranju, istakao važnost mosta i predložio da se nazove Carev most, po ruskom caru Aleksandru III koji je tih dana bio na umoru. Prva vozila ovim mostom bile su poštanske kočije.

U jugozapadnom dijelu nikšićkog polja nalazi se Slano jezero. Po narodnom predanju kroz ovo polje prolazili su karavanski putevi. Kako su iz pravca mora trgovci nosili so, ona bi se tokom logorovanja prosipala u polju. Kažu da se so svuda nalazila, te zbog toga su mještani polje nazvali Slano, a kasnije i jezero. Inače, površina ovog predivnog  jezera je 8,89 km2. U sredini jezera nalazi se krečnjačko ostrovo viža. Voda jezera je bistra i čista, i koristi se za ribolov i lov na pernatu divljač.

Tu je i čuveni rimski most iz trećeg vijeka koji je povezivao rimske gradove Skadar, Nikšić, Risan, Cavtat i Naron. Most je dug 37m, a visok 9 m. Most ima 5 lukova, svijetlih otvora. Izgrađen je od obrađenog kamena krečnjaka, a odlikuje ga proprocionalnost. U svom dugom postojanju  više puta je bio oštećen, ali uprkos vremenu on i dalje traje, opstaje i savjedoči o prisustvu rimske civilizacije na ovom području.

Nikšić je poznat po svom „moru” – kako nikšićani drugačije nazivaju vještačko jezero Krupac Njegova površina je 5,7 km2, dok je dužina brane 1.480m. Voda jezera je čista i u ljetnjim mjesecima njena temperatura iznosi 28 stepeni i pruža izvanredne uslove za kupanje i bavljenje sportovima na vodi. Jedan dio obale jezera je uređen, napravljena gradska plaža, koja ljeti vrvi od kupača. Tu su i ugostiteljski objekti hotel “ Plaža “ i plažni bar koji pružaju sve neophodne usluge. Krupačko jezero je bogato ribom i na njemu je razvijen sportski ribolov. Na ovom prostoru u julu svake godine održava se „Lake Fest”, festival rok muzike koji posjeti više desetina hiljada ljubitelja muzike i poštovalaca stvaralaštva najpopularnijih rok muzičara.

Pored aerodroma Kapino polje pogodnog za avio saobraćaj  i avio sportove, stižemo do mjesta na rijeci Zeti gdje je nekada postojao važan turski most. Nosio je ime Begov most i srušen je 1807. Godine. Poslije oslobođenja Nikšića 1877. godine, osjećala se potreba za izgradnjom novog mosta, na ovom mjestu. I kralj Nikola je 1888. godine naredio gradnju. Izgrađen je most sa 5 otvora i po knjaževoj želji mostu je dato ime proslavljenog crnogorskog junaka Vuka Mićunovića. Izgradnjom magistralnog puta Nikšić – Trebinje pored Vukovog mosta, podignut je novi betonski most. Ovdje u blizini mosta nalazi se istoimeni hotel sa izuzetnom ponudom i smještajnim kapacitetima.

Da Nikšić čuva tradiciju multietničkog, multikonfesionalnog suživota potvrđuju prelijepi sakralni objekti Katoličke crkve i Džamije. Katolička crkva sagrađena je 1973. godine i u obliku je raširene piramide. Odiše ljepotom jednostavnosti, a o njoj se brinu časne sestre franjevačkog reda, koje su 2010. godine za svoj humanitarni rad dobile najveće priznanje grada.

Džamija u Grudskoj Mahali, jedna je od 4,  koliko ih je za vrijeme turske vladavine bilo u Nikšiću. Džamiju je podignuo Hadži  Ismal Lekić 1804. godine. Što se tiče izgleda, ima kvadratnu osnovu, a u zidu okrenutom prema Meki nalazi se mihrab, ovalna niša, prema kojoj se vjernici okreću prilikom obavljanja molitve. Uz desni zid džamije, sa vanjske strane, smješten je kameni minaret, visine 15 m. Na kamenoj ploči iznad vrata na arapskom jeziku piše ko je i kad podigao džamiju.

Davno su rekli: Pučinu nikšićkog polja para stari grad, nalik na nasukani brod, zaustavljen u letu ka budućnosti. To je Bedem, stara rimska tvrđava, neumoljiva, siva. Poslije najezde Turaka postala je najveće uporište, novih gospodara. Vjekovima je prkosila nedaćama, a vrijeme je na njenim zidinama ispisalo istoriju . Bedem je sazdan na temeljima rimsko-gotske citadele i poslije prodora Turaka, predstavljao njihovo najjače uporište. Kompletna tvrđava dugačka je 214 m. Na njenom južnom dijelu nalazi se petougaona trospratna kula, a na sjeveru niža osmougaona kula. U sredini se nalazi kastel najstariji dio tvrđave. Na najuzvišenijem dijelu nalazi se artiljerijska platforma. Brojne su zanimljive pojedinosti i legende vezane za ovu tvrđavu. Pričalo se da je ovo područje  davalo moć  isto koliko i magični napitak. Tvrđava je sada stjectište  umjetnika i pozornica za različite programe u ljetnjim mjesecima. Ali je zasigurno nešto  najvrijednije što nam je istorija ostavila.

I ovdje završavamo naše kratko putovanje, putovanje kroz vrijeme, kroz različite civilizacije, kroz predivne predjele nikšićkog kraja. Upoznasmo ono što nam priroda podari, ali i ono što čovjekova ruka stvori. Punog oka, ustreptale duše i s toplinom oko srca, ponosni smo što živimo u gradu kao što je Nikšić.


Sačuvaj stranicu kao PDF